TİRE çağlar boyu zengin coğrafyasının sağladığı olanaklarla bir çok uygarlıklara sahne olmuştur. Bunlar Hitit, Frigya, Lidya, Pers, Helen, Roma ve Bizans dönemleridir. Ancak özellikle Türklerin Tire'yi ele geçirmesinden sonra Tire'de çok zengin tarihi ve kültürel bir birikim sağlanmıştır.

Tire tarihçi Pachmeres'in deyimi ile "Keşişler Yöresi", Şerafeddin Zafernamesi'nde "Rum'un Meşhur Kenti", Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde "Şeh-ri Muaz-zam Tire" olarak adlandırılan bir beldedir.Katip Çelebi (1608-1656) Tire'yi "Eski Taht Şehri" olarak nitelendirirken, 1908 Aydın Vilayeti Salnamesi'nde ilçe "Ulemalar Yatağı" olarak geçmektedir. Tire'nin ne zaman kurulduğu kesin olarak bilinmemektedir. Bununla beraber M.Ö. 2000 yıllarında adının geçtiği ve Hititler dönemine kadar uzanan kaynaklarda adının Hisar-Kale anlamına gelen Tyhra, Thira, Thyroyon, Apeteria, Teira ve Doma döneminde şehir anlamyna gelen Arkadiapolis adıyla geçtiği görülmektedir

Hitit arşivi belgeleri Kadeş Savaşı'na katılanları sayarken Turşalardan (Tirha) söz etmektedir. İlkçağın ünlü coğrafyacıss Strabon, adsns efsanevi Lidya Krals Tmolos'dan alan "Tmolos Dağları" (Bozda) ile Messogis Dağları (Güme Dağları) arasında kayan Kaystros Irmağy (Küçük Menderes) güneyinde kalan topraklar Asya Çayırlarıdır. Hititler bu yere Assuwa Ülkesi dediler. Zamanla bu bölgenin adı kentlik yöre anlamyına gelen Asya şeklini almıştır. Strabon'un sözünü ettiği Asya daha sonra Baty Anadolu için söylenmiş zamanla büyük bir kıtanın adı olmuştur.Frigyalylar döneminde Heraklid Sülalesinin egemenliği altına giren Küçük Menderes Vadisinde bu dönem Frig Krallığının yıkılması ile son buldu. Tarihi kaynaklardan bu döneme ait hiçbir bilgi edinilememekte ve dolayısıyla bu tarihler karanlık olarak kalmaktadır.1390 yılında Aydınoğulları Beyliği Osmanlılara bağlanınca Beylik Lideri İsa Bey Tire'e oturmaya zorunlu tutulmuş ve başkent Selçuk'tan çıkarılmıştı. Yıldırım Beyazıt İsa Bey'in Kızı Hafsa Sultan'ı alarak akrabalık sağladı. Bu olay Beyliğin ilk sona erişi oldu.

Osmanlı Devletinin Ankara Savaşşndan yenik çykması siyasi dengeyi değiştirdiği gibi Aydınoğullary Beyliği'nin yeniden tarih hanesinde görülmesini sağladı. Beyliğin Ankara Savaşından sonraki yönetim kenti Tire olmuş, Beyli Lideri İsa Bey'in çocukları Musa ve II. Umur Beyler babalarının ölümünden sonra Beyliği Tire'den yönetmişlerdir. Lidya Devletini ünlü krallarından Gieges'in Tire'de görev yapması da yörenin önemini arttırmıştır.Daha sonra Thomos (Bozdağ)'dan inen Faktalos (Sart Deresi) çayının altın rezervleri Lidya'ya zengin bir ülke yapmış ve dünyadaki ilk madeni sikke burada basılmıştır.

1426 yılında kesin olarak Osmanlı İmparatorluğu'na başlanan Tire, gerek siyasi gerek ekonomik ve gerekse kültürel varlığı nedeniyle Osmanlıların bu kente daha ciddi e?ilmelerini sağlamıştır. Bu dönemde yeni kurulan Aydın Eyaletinin sancağı da Tire olmuştur. Özellikle II. Murat ve Fatih Sultan Mehmet dönemlerinde girişilen imar, hareketleri kenti kısa sürede imparatorluk sınırları içinde birinci dereceden kent konumuna sokmuştur. Türkiye'nin idari örgütlenmesinde önemli yer alan Tire, 1922'de Kurtuluş Savaşının kazanılması ve 1923 yılında Cumhuriyetin ilanı ile 20 Nisan 1924 tarihli sancakların kaldırılması ve yerlerine illerin kurulması kanunu ile yeni kurulan İzmir iline bağlanmıştır.

COĞRAFİ KONUMU

İzmir'in güneydoğusunda bulunan Tire, İzmir'e uzaklığı 80 km., yüzölçümü ise 80.200 hektar olan bir ilçedir.Deniz seviyesinden yüksekliği 92 metre olan Tire'nin, kuzeyinde Küçük Menderes Ovası ve Bayındır, güneyinde Aydın Dağları ve Aydın, doğusunda Ödemiş, batısında ise Selçuk yer almaktadır.Selçuk ile dolaylı olarak İzmir-Aydın-Denizli karayoluna başlanan Tire; Kuşadası Limanına da yakındır.

İlçe sınırları içerisinde bulunan Güme Dağlary 1646 m. Yüksekliğindedir.Toprak yapısı kumlu, killi ve kır taban bir görüntü vermesine rağmen oldukça verimli ve çok çeşitli ürün yetiştirilmesine elverişlidir. Tarımsal ürünlerin çeşitliliğinde ilçenin tek akarsuyu olan 175 km. uzunluğundaki Küçük Menderes ırmağının da önemli rolü vardır. Akdeniz ikliminin etkisi altında olan ve bitki örtüsü bakımından maki bitki topluluğuna sahip bulunan Tire'de yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. İlçede sıcaklık yazın +42,7 dereceye kadar yükselirken kışları en düşük sıcaklık +3 derece civarında olmaktadır.Her yıl ortalama yağış miktarı 600-650 mm3 olarak gerçekleşmekte en fazla yağış Aralık, Ocak, Şubat ve Mart aylarında görülmektedir.

Tire nüfusunun büyük bir kısmı geçimini tarımdan sağlamaktadır. Toplam çiftçi ailesinin 10.000'i geçtiği tahmin edilmektedir. Kızılcahavlu ve Gökçen'den itibaren Yeniçiftlik'e kadar devam eden Küçük Menderes Havzası ile Tire-Selçuk yolu civarındaki arazilerin taban yapısı iyi drenajıy, sorunu olmayan taban arazi niteliğindedir. İlçenin toplam arazi varlığı 80.200 Hektardır. Bu miktarın 36.210 Hektarı kültür arazisidir. Kültür arazisinde tarımsal faaliyetler yoğun olarak gerçekleştirilmektedir.

Tire ekonomisi son yıllarda büyük bir gelişme göstermektedir. Özellikle Organize Sanayi'ye geçiş kurulmakta olan fabrikalar Tire'nin gelecek yıllara daha güvenli bakmasını sağlayacaktır. Altyapı hizmetlerini tamamlamaya çalışan Organize Sanayi Bölgesi hem Tire ekonomisinin sorunlarını hem de işsizlik sorununu çözecektir.

İlçede geleneksel hale gelmiş olan el sanatlarından urgancılık, nalıncılık ve yorgancılık gibi el sanatlaryı bulunmaktadır. İşlenen urgan ve yorganlar çevre il ve ilçelere sevk edilmekte ve büyük talep bulmaktadır.Tuğla dekorasyonu, ahşap işçiliği, urgancılık, yorgancılık, hediyelik eşya, nalıncılık, dokumacılık, hasırcılık, semercilik, kerestecilik, keçecilik, yularcılık gibi çok geniş kollarda faaliyette bulunan el sanatlarında yapılan üretim ilçe ekonomisini kalkındırmaktadır.Ancak son yıllarda, genç neslin bu faaliyetlere yönelmemesi sonucu, el sanatları atölyeleri azalmakta, hatta bazı kollar yok olma noktasına gelmektedir.

Bankacılık Sektörü ilçedeki ekonomik potansiyel ile paralel olarak gelişme göstermiştir. İlçede 8 adet banka şubesi bulunmaktadır. Ziraat, Emlak, Halk, Vakıflar, Türk Ticaret, İş, Tarişbank ve Akbank dışında merkezi İstanbul'da olan bir menkul kıymet Şubesi de Tire'de hizmet vermektedir.

Tire tarihi, kültürü ve doĞal güzellikleri ile Türkiye'nin en gözde kentlerinden biridir. Yüzlerce tarihi yapısı, müzesi, el sanatları, evleri, çarşısı ve yemek çeşitleri ile zengin turizm değerlerine sahiptir.İzmir'e 80 km., Selçuk'a 40 km. uzaklykta bulunan Tire günlük turlar için her türlü olanağa sahip bulunmaktadır. Haftanın belirli günleri Kuşadası ve İzmir'den düzenlenen günübirlik turlar sonucunda ilçenin yıllık ortama turist sayısı 12.500-13.000 kişiyi bulmaktadır.

Önemli tarihi eserler arasında Çanakçı Mescidi, Yeşil İmaret Zaviyesi, Paşa Camii, Yeni Camii, Karakadi Camii, Ulu Camii, Yeniceköy Camii, Kurt ve Doğancıyan Zaviyesi, Yoğurtluoğlu Külliyesi, Yalınayak Camii, Molla Arap Camii, Karahasan Camii, Kızıl Deli Baba Zaviyesi, Ali Baba Tekkesi, Şemsi Mescidi ve ,Ayazma, Dar-ül Kurra Medresesi, İbni Melek Türbesi, Süleyman Şah Türbesi, Sire Hatunlar Türbesi, Alaattin Sultan Türbesi, Balım Sultan Türbesi, Necip Paşa Kütüphanesi, Abdülselam Yeni Han, Kurşunlu Han, Eski-Yeni Hamamı, Terziler Hamamı, Yeniceköy Hamamı, Yeniceköy Hamamı, Yeğenağa Çeşmesi, Hafsa Hatun Çeşmesi, Hüseyin Ağa Köprüsü, Halk Kütüphanesi, Tire Müzesi, Atatürk Anıtı, Kurtuluş Anıtı, Şahizade Anıtı ve Toptepe'yi saymak mümkündür.

Tarihi eserlerinin yanı sıra, dağlardaki restoranları ve piknik yerleri ile de Tire gezilmeye değer güzelliktedir.